STRATEGIKON of Athens - Η αρχαία Ολυμπιακή εκεχειρία

Η εκεχειρία που ετυμολογικά σημαίνει 'κράτημα χεριών', καθιερώθηκε στην αρχαία Ελλάδα τον 9ο αι. π.Χ. με την υπογραφή μιας συμφωνίας μεταξύ τριών βασιλιάδων, του Ιφίτου της Ήλιδας, του Κλεισθένη της Πίσας και του Λυκούργου της Σπάρτης. Οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις-κράτη ακολούθως επικύρωσαν αυτή τη "διεθνή συμφωνία" χάρη στην οποία η διαρκής και αναγνωρισμένη ασυλία του ιερού της Ολυμπίας και της περιοχής της Ηλείας, έγινε πραγματικότητα. Επιπροσθέτως κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας, οι αθλητές, οι καλλιτέχνες και οι οικογένειές τους, καθώς επίσης και οι απλοί οδοιπόροι, μπορούσαν να ταξιδεύουν με πλήρη ασφάλεια για να συμμετάσχουν ή να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς αγώνες και κατόπιν να επιστρέψουν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους. Καθώς πλησίαζε η έναρξη των Αγώνων, η Ιερή Εκεχειρία διακηρυσσόταν και αναγγελλόταν από τους "Σπονδοφόρους", πολίτες της Ήλιδας που ταξίδευαν σε όλο τον ελληνικό κόσμο από πόλη σε πόλη για να διαδώσουν το μήνυμα.

Μια επιγραφή που περιγράφει την εκεχειρία ήταν γραμμένη σ' ένα ορειχάλκινο δίσκο που επιδεικνυόταν στην Ολυμπία. Κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας, οι πόλεμοι διακόπτονταν, απαγορευόταν στους στρατούς να εισέλθουν στην Ήλιδα ή να απειλήσουν τους Αγώνες και απαγορεύονταν οι νομικές διαφορές και η εκτέλεση των θανατικών ποινών.

Η Ολυμπιακή εκεχειρία ως επί το πλείστον τηρήθηκε πιστά αν και ο ιστορικός Θουκυδίδης εξιστορεί ότι απαγορεύτηκε στους Λακεδαιμόνιους η συμμετοχή στους Ολυμπιακούς Αγώνες, μετά από την επίθεσή τους σ' ένα φρούριο του Λέπραιου -πόλη της Ήλιδας- κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας. Οι Λακεδαιμόνιοι παραπονέθηκαν ότι η εκεχειρία δεν είχε ακόμα αναγγελθεί κατά τη στιγμή της επίθεσης. Οι Ηλείοι όμως τους επέβαλλαν πρόστιμο 2.000 μνες, δυο για κάθε στρατιώτη, όπως όριζε ο νόμος.

Μια μνα ισοδυναμούσε με 100 δραχμές και μια δραχμή ήταν το ημερομίσθιο ενός εργάτη ή η τιμή ενός προβάτου. Έτσι το πρόστιμο ήταν πολύ βαρύ αφού ισοδυναμούσε με 200.000 δραχμές.

Θουκιδίδης (ελεύθερο κείμενο):

Στην Ολυμπιάδα που έγινε αυτό το καλοκαίρι, και στην οποία νίκησε ο Αρκάς Ανδροσθένης για πρώτη φορά στην πάλη και στην πυγμαχία, οι Ηλείοι απόκλεισαν τους Λακεδαιμόνιους από το ναό, εμποδίζοντάς τους έτσι να θυσιάσουν ή να αγωνιστούν, επειδή αρνήθηκαν να πληρώσουν το πρόστιμο που καθοριζόταν από τον Ολυμπιακό νόμο και επιβλήθηκε σ' αυτούς από τους Ηλείους, οι οποίοι ισχυρίζονταν πως (οι Λακεδαιμόνιοι) επιτέθηκαν στο οχυρό Φυρκο και έστειλαν βαρύ πεζικό στο Λέπραιο κατά τη διάρκεια της Ολυμπιακής Εκεχειρίας. Το ποσό του προστίμου ήταν 2000 μνες, δυο για κάθε βαριά οπλισμένο στρατιώτη, έτσι όπως ο νόμος διατάσσει. Οι Λακεδαιμόνιοι έστειλαν πρέσβεις, και απάντησαν στην κατηγορία πως η επιβολή ήταν άδικη, λέγοντας ότι η Εκεχειρία δεν είχε ακόμη αναγγελθεί στη Λακεδαίμονα όταν στάλθηκε το βαρύ πεζικό. Οι Ηλείοι όμως βεβαίωσαν ότι η εκεχειρία με αυτούς είχε ήδη αρχίσει (το προκήρυξαν πρώτα ανάμεσά τους), και ότι η επίθεση των Λακεδαιμονίων τους αιφνιδίασε ενώ ζούσαν ήσυχα και ειρηνικά χωρίς να περιμένουν τίποτα. Πάνω σε αυτό οι Λακεδαιμόνιοι υποστήριξαν ότι αν οι Ηλείοι πράγματι πίστευαν ότι διέπραξαν επίθεση, ήταν ανώφελο να προκηρύξουν στη Λακεδαίμονα την Εκεχειρία, αλλά την προκήρυξαν μολαταύτα, χωρίς να πιστεύουν τίποτα από αυτά και από αυτή τη στιγμή οι Λακεδαιμόνιοι δεν είχαν κάνει καμιά επίθεση στη χώρα τους. Παρόλα αυτά οι Ηλείοι εμμένοντας σε ότι είχαν πει, ότι τίποτα δε θα τους έπειθε ότι δεν είχε γίνει επιθετική ενέργεια. Αν όμως οι Λακεδαιμόνιοι απόδιδαν το Λέπραιο, θα παραιτούνταν από το μερίδιό τους και θα πλήρωναν αυτό από το θεό γι αυτούς.

Η Ολυμπιακή εκεχειρία σήμερα

Έχοντας υπόψη την παγκόσμια πολιτική πραγματικότητα, η ΔΟΕ αποφάσισε να αναβιώσει την αρχαία ιδέα της Ολυμπιακής Εκεχειρίας κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων. Η Ολυμπιακή εκεχειρία σκοπεύει να προστατέψει όσο το δυνατό περισσότερο, τα συμφέροντα των αθλητών και του αθλητισμού γενικότερα και να συμβάλλει στην αναζήτηση διπλωματικών λύσεων στις διάφορες διαμάχες ανά τον κόσμο.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες έχουν δείξει ότι η φιλία. η αλληλεγγύη και η συνεργασία μεταξύ των εθνών είναι εφικτή, με την προϋπόθεση ότι υπάρχει θέληση για να το πετύχουν. Σ' αυτό το πλαίσιο η Ολυμπιακή Εκεχειρία μπορεί να εξυπηρετήσει ως βάση για διάφορες πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην εύρεση διπλωματικών και ειρηνικών λύσεων στις διαμάχες που φέρνουν σε αντιπαράθεση την κοινωνία μας.

Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι η Εκεχειρία μπορεί να εκτείνεται πέρα από την περίοδο των Ολυμπιακών αγώνων ενεργώντας μέσω του αθλητισμού που λαμβάνει μέρος καθημερινά στον κόσμο, για ενδυνάμωση της κατανόησης και συνεργασίας μεταξύ όλων των ατόμων.

Η διεθνής διάσταση των αθλητικών γεγονότων έχει τη δύναμη να καταργεί τα σύνορα, προωθώντας έτσι την ενότητα και την ειρήνη. Φυσικά θα ήταν υπεραπλούστευση να θεωρηθεί ότι συμμετέχοντας σ' ένα άθλημα είναι το ίδιο σαν να εργάζεσαι για την ειρήνη.

Παρά τις στρατηγικές της συνέπειες, ο ρόλος της διπλωματίας επίσης, είναι να ενδυναμώσει τη διεθνή κατανόηση, να προωθήσει το διάλογο και να εκφράσει τα διαφορετικά εμπλεκόμενα συμφέροντα. Με αυτή την έννοια, αθλητισμός και διπλωματία μοιράζονται τους ίδιους στόχους.

Μέσω της Ολυμπιακής Εκεχειρίας, η ΔΟΕ έχει την ικανοποίηση όχι μόνο να δώσει χειροπιαστή μορφή στις θεμελιώδεις αρχές που περιλαμβάνονται στο Ολυμπιακό Καταστατικό, αλλά επίσης να κινητοποιήσει τον πολιτικό κόσμο να υποστηρίξει αυτό το σημαντικό σχέδιο. Η ΔΟΕ πιστεύει ότι έχει καθήκον να προτείνει και να επιβεβαιώσει το σεβασμό στην Ολυμπιακή Εκεχειρία, με την ελπίδα ότι θα υπηρετήσει ως μέσο διαλόγου και συμφιλίωσης.

Νικόλαος Κ. Βασιλειάδης
Πρόεδρος της Ελληνικής επιτροπής Pierre de Coubertin,
Μέλους του Τμήματος Εκπαίδευσης της Επιτροπής οργάνωσης