STRATEGIKON of Athens - Το κάστρο της Μονεμβασιάς

Το όνομα 'Μονεμβασιά' προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις "Μόνη έμβασις" δηλαδή μοναδική είσοδος. Η πρώτη αναφορά στην πόλη από περιηγητή είναι αυτή του Αγίου Βίλλιπαλντ επισκόπου του ’ιχσετ, που την αναφέρει ως 'πόλη της Μαναφασίας'. Η Βενετσιάνικη ονομασία της ήταν 'Napoli di Malvasia' (Νεάπολη Μονεμβασιάς), στα λατινικά 'Neapolis Malvasiae', στα γαλλικά 'Naples de Malvasie', στα αραβικά 'Benefsie' και στα τουρκικά 'Menekschse' δηλαδή Μενεξεδένια πόλη.

Εικ. 1: 'Malvasia' Χαρακτική του Coronelli

Το πρώτο της όνομα κατά τη μινωική περίοδο ήταν 'Μινώα' και ήταν μάλλον φρούριο προορισμένο να προστατεύει τον κόλπο της περιοχής Επιδαύρου - Λιμηράς. Ο Παυσανίας στην 'Ελλάδος περιήγησις' δεν την αναφέρει. Η πόλη της Μονεμβασιάς ιδρύθηκε ουσιαστικά στα χρόνια του αυτοκράτορα Μαυρικίου ίσως το 583 όταν οι κάτοικοι των γύρω περιοχών έψαχναν να βρουν καταφύγιο από τις επιδρομές των Αβάρων και Σλάβων. Ήταν χτισμένη πάνω σε ένα βράχο με μοναδική πρόσβαση από τη στεριά μια στενή λωρίδα γης από την οποία πήρε και το όνομά της. Γι' αυτό πολλοί την ονόμασαν και 'ελληνικό Γιβραλτάρ'.

Εικ. 2: Δυτική Πύλη

Εξαιτίας τής διαμόρφωσης του βράχου, η πόλη χωριζόταν σε δυο μέρη. Την Κάτω και την ’νω Πόλη. Η τελευταία ήταν στην κυριολεξία απόρθητη. Σε πολλά μάλιστα σημεία της δεν είχε ανάγκη τεχνητής οχύρωσης. Ήταν εκ φυσικού οχυρωμένη.

Το μόνο πρόβλημα των κατοίκων της ’νω πόλης σε περίοδο κινδύνου ήταν η προμήθεια τροφίμων. Η οδός που οδηγούσε στην άνω πύλη ήταν περίτεχνα κατασκευασμένη ώστε οι αμυνόμενοι να μπορούν να προβάλλουν άμυνα καθ' όλο το μήκος της και οι εκάστοτε επιτιθέμενοι ακόμα κι αν κατείχαν την κάτω πόλη να ήταν αναγκασμένοι να δίνουν μάχες σε κάθε τους βήμα για να επικρατήσουν.

Εικ. 3: ’νω πύλη

Χαρακτηριστικός είναι ο θαυμασμός του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή όταν αναφέρεται στην οχύρωση της Μονεμβασιάς κατά την περιοδεία του στην Πελοπόννησο.

Η πόλη άντεξε στις επιθέσεις των Αβάρων και Σλάβων καθώς επίσης και αργότερα των Αράβων, Νορμανδών, Σταυροφόρων και Φράγκων του Μοριά. Τελικά το 1249 το τρίτο έτος της πολιορκίας από τους Φράγκους του Γουλιέλμου Βιλεαρδουίνου πρίγκιπα της Αχαΐας και τους Βενετούς, η πόλη παραδίνεται από πείνα. Το 1260 όμως, ο Γουλιέλμος στη διάρκεια μιας εκστρατείας έχασε και αιχμαλωτίστηκε από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τον Η' και μετά τρία χρόνια αναγκάστηκε να παραδώσει το κάστρο πάλι πίσω στους Βυζαντινούς.

Εικ. 4: Νότιο τείχος

Η πόλη το 1460 αποτελούσε τη μοναδική ουσιαστικά περιοχή του κυρίως ελλαδικού χώρου που δεν είχε υποταχτεί στους Τούρκους. Η βοήθεια από τους Καταλανούς μισθοφόρους (Λοπέζ ντε Μπαλτά) και από το παπικό κράτος (Πίος ο Β') δεν απέδωσε και έτσι η πόλη ζήτησε και μπήκε το 1464 υπό την προστασία των Βενετών. Το 1540 μετά από μια συνθήκη που πέτυχε ο Σουλεiμάν ο Μεγαλοπρεπής η πόλη παραδίδεται στα τουρκικά χέρια όπου και παρέμεινε ως το 1690. Η Μονεμβασιά στο διάστημα αυτό αντιστάθηκε σε μια επίθεση των Ιωαννιτών Ιπποτών και τέσσερις των Βενετών. Στην τελευταία πολιορκία και πάλι εξαιτίας της πείνας η πόλη παραδίνεται σε Βενετικά χέρια.

Το 1715 στις αρχές μιας τουρκικής πολιορκίας η πόλη παραδίνεται από το διοικητή της Φεντερίκο Μπαντόερ αμαχητί στους Τούρκους και παρέμεινε στον έλεγχό τους έως την απελευθέρωση της Ελλάδας το 1821.